Pazar, Ocak 23Önemli Haberler
Shadow

Taban fiyat: Türkiye’de Avrupa’ya kıyasla ne durumda, 2022’den beklentiler neler?

Getty ImagesAsgari fiyatla çalışma oranının en yüksek olduğu dallardan biri dokumacılık2021 başında brüt minimum fiyat, yüzde 21,56’lık artırımla 3 bin 577 TL’ye yükselse de Türk Lirası’nın yıl içindeki paha kaybı, alım gücünün azalmasına yol açtı. 2016 başında Türkiye’de brüt taban fiyatın karşılığı 518 euro’ydu. Bugün ise bu sayı 317 euroya kadar düştü. Türkiye, Avrupa Birliği (AB) üyeleri ve birliğe aday ülkeler içinde minimum fiyatı evvelki yıllara nazaran daha düşük tek ülke. 2016 başında Türkiye’deki taban fiyat 14 AB üyesi ve birliğe aday ülkeden daha yüksekti. Bugün ise Türkiye’deki minimum fiyat sırf Arnavutluk’takinden fiyattan daha yüksek. Minimum fiyatın Türkiye özelinde başka bir kıymeti de var: Çalışanların birden fazla minimum fiyat civarında maaş alıyor. Devrimci Emekçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) bilgilerine nazaran bu, AB ortalamasından 6 kat fazla. Türkiye’de 2013 yılında ortalama maaş taban fiyatın bayanlarda 1,77, erkeklerde 2 katıyken bu oran 2019’da bayanlar için 1,24’e, erkekler için de 1,49’a düştü. Türkiye’de çalışanların birden fazla her yıl enflasyon oranında maaş artırımı alıyor. Taban fiyat ise son 19 yılda 2006, 2008 ve 2016 yılları dışında her vakit enflasyonun üzerinde zamlandı.

‘Genel tüketici enflasyonunu temel almak hakikat değil’
Kocaeli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nde sanayi ilgileri, emek tarihi ve çalışma hukuku üzerine çalışmalar yürüten Doç. Dr. Aziz Çelik, taban fiyata artırım yaparken genel tüketici enflasyonunu temel almanın yanlışsız olmadığı görüşünde. BBC Türkçe‘ye konuşan Çelik minimum fiyatla geçinen şahısların harcamalarında besinin çok daha yüksek bir hissesi olduğunu ve besin enflasyonunun yüksek olduğu devirlerde enflasyon oranındaki artırımın kâfi kalmayabileceğini söylüyor. Aziz Çelik’e taban fiyata yapılacak artırımın, düşük gelirlilerin enflasyon sepetini dikkate alması gerektiğini vurguluyor. Lakin Çelik’e nazaran bu da kâfi değil. Çelik, taban fiyat hesaplanırken ekonomik büyümenin de dikkate alınması ve emekçilere bundan da hisse verilmesi gerektiğini söylüyor.

Taban fiyat enflasyonun üzerinde zamlanırken, öbür personel ve memurların ekseriyetle enflasyon civarında artırım alması ise onların maaşını minimum fiyata yaklaştırdı. Hatta toplumsal medyada minimum fiyatın artmaması gerektiğini, artması durumunda kendi maaşlarının minimum fiyat düzeyinde olacağını yazan kullanıcılar da oldu. Çelik, son yıllarda öbür fiyatların üst çekilememesi nedeniyle personellerin büyük bir kısmının taban fiyat aldığını, mimarlık ve mühendislik üzere uzun eğitimler gerektiren işlerin bile başlangıç maaşının taban fiyat düzeylerine düştüğünü, lakin burada tahlilin minimum fiyatı artırmamak değil, başka maaşları da tıpkı oranda artırmak olduğunu söylüyor. Aziz Çelik bunun yolunun da çalışanların sendikalarda örgütlenerek pazarlık güçlerini artırmasından geçtiğini anlatıyor.

Taban fiyat ne kadar olmalı?
Pekala 2022’de minimum fiyat ne kadar olmalı?Taban Fiyat Tespit Kurulu Aralık ayında, önümüzdeki yıl için artırım oranına karar verecek. Artırım oranı konusunda beklentiler ise yüksek. AKP Genel Lider Yardımcısı Vedat Demiröz, taban fiyatı “en azından insani bir biçimde yaşama düzeyine getireceklerini” söyledi. Demiröz, “Bu yıl şunu söyleyebilirim, minimum fiyat geçinebilecek bir noktada yayınlanacak, ona getirilecek” dedi.

Türkiye’nin en büyük emekçi sendikaları konfederasyonu olan Türk-İş’in lideri Ergün Atalay da “45 yıldır minimum fiyat belirleniyor, bu yıl 45 yıla bedel bir yıl olacak” dedi. Atalay, mevcut taban fiyatla geçinmenin imkansız olduğunu söyledi. Getty ImagesTürk-İş 1 milyon civarında emekçiyi temsil ediyor

Vergi ve kesinti düzenlemesi
Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanı Vedat Alım ise “enflasyon karşısında emeği koruyacak bir artırım gerektiğini” söyledi. Alım, taban fiyattaki vergi ve kesintilere dair bir düzenleme de yapılabileceğini ekledi.

Sendikaların son yıllarda taban fiyattan alınan vergi ve kesintilerin düşürülmesine yönelik talepleri vardı. Doç. Dr. Aziz Çelik de bunun mümkün olduğunu, herkesin taban fiyat kadar gelirinin vergiden muaf tutulmasıyla bunun sırf minimum ücretlilerin değil, tüm çalışanların gelirini artıracağını söylüyor. Çelik, yıllardır lisana getirilen bu talebin bugün iktidar tarafından değerlendirmeye alınmasının ardında siyasal tercihler olabileceğini anlatıyor ve “Bunlar oy getirmesi kolay mekanizmalar” diyor.

Türkiye’de brüt minimum fiyat olan 3 bin 577 TL’den yaklaşık 1019 TL kesinti yapılıyor. Bunlar içinde sigorta primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi var. Bu kesintilerin akabinde bekar bir minimum ücretlinin eline net 2 bin 825 TL geçiyor.

Bu maaşın patrona maliyeti ise 4 bin 203 TL. Türk-İş’in Eylül 2021 hesaplamalarına nazaran bekar bir kişinin yaşama maliyeti aylık 3 bin 709 TL, dört kişilik bir ailenin açlık sonu 3 bin 49 TL, tıpkı ailenin yoksulluk sonu ise 9 bin 931 TL. Bu durumda dört kişilik bir ailenin yoksulluktan kurtulması için iki ebeveynin de taban fiyatın neredeyse iki katı maaş alması gerekiyor. BBCBu ölçüler büyük kentlerde daha da yükseliyor. Doç. Dr. Aziz Çelik de iki kişinin çalıştığı ve taban fiyat aldığı bir ailenin yoksulluk hududunun altına düşmemesi gerektiğini söyleyerek, yoksulluk hududunun yarısından az olmayan bir minimum fiyat verilmesi gerektiğini vurguluyor.

Siyasi partilerden de minimum fiyata dair çeşitli talepler gelmeye başladı. CHP Sözcüsü Faik Öztrak, taban fiyattan alınan verginin kaldırılmasını ve yılda bir yerine iki sefer artırım yapılmasını talep etti. 2021’in ikinci yarısı için ivedilikle bir telafi artırımı yapılması gerektiğini söyleyen Öztrak, “Senenin başında minimum fiyat 385 dolardı.

Artık 291 dolar. Fark 94 dolar. Evvel 94 doları millete iade et” dedi. HDP ise milletvekilleri, cumhurbaşkanı ve bürokratların maaşlarının taban fiyatın üç katı ile sonlandırılmasını talep etti. DİSK bilgilerine nazaran Türkiye, AB ve aday ülkeleri içinde başbakan yahut devlet lideri maaşının taban fiyata kıyasla en yüksek olduğu ülke.

TBMM Plan ve Bütçe Komitesi toplantısında bir önerge veren HDP İktisat Siyasetlerinden Sorumlu Eş Genel Lider Yardımcısı Garo Paylan, bu gelir eşitsizliğinin kamu vicdanını yaraladığını söyledi. Paylan, “Asgari fiyat yükselsin ve milletvekili maaşları minimum fiyata bağımlı hâle gelsin. Şayet maaşlarınızın düşmesini istemiyorsanız taban fiyatı daima bir arada artıralım diyorum” dedi.

Önerge AKP ve MHP’li üyelerin oylarıyla reddedildi. YETERLİ Parti Kalkınma Siyasetlerinden Sorumlu Genel Lider Yardımcısı Prof. Dr. Ümit Özlale, yüzde 35 ile 40 ortasında bir artırım beklediklerini söyledi. HaberTürk müellifi Muharrem Sarıkaya’ya konuşan Özlale, bunun erken seçim hazırlığına işaret ettiğini de öne sürdü.

Bir cevap yazın