Salı, Ocak 25Önemli Haberler
Shadow

Bilimsel araştırma: Muzlar bizim kuzenimiz mi?

Popular Science Türkiye‘nin aktardığına nazaran; kelam konusu bilgi, ABD Ulusal İnsan Genomu Araştırma Enstitüsü’nün 2013 yılında yürüttüğü bir programdan geliyor. Ama emsal datalar öteki yerlerde de ortaya çıkmış olabilir. Genetik uzmanı Dr. Lawrence Brody tarafından yürütülen bu çalışma, birçok bilimsel araştırmanın tersine yayımlanmadı. Bunun yerine, Smithsonian Tabiat Tarihi Müzesinin “Canlandırılmış Genom” isimli eğitim görüntüsünde kullanıldı. Bu görüntüde, bir insan ile muz DNA’sının “yüzde 41 benzerlik” taşıdığı belirtiliyor. Dr. Brody’nin açıklamarı açıklamaları, bu benzerliğin nasıl belirlendiğine ışık tutuyor.

BEŞERE KARŞILIK MUZ
Birinci evvel, DNA ile protein eserleri ortasındaki farkı anlamakta fayda var. Brody’e nazaran bunu yapmanın kolay bir yolu var: DNA’yı bir konutun projesi halinde düşünürsek, protein eserlerini de gerçek mesken formunda düşünebiliriz zira bilgilerin tamamı orada bulunuyor. Akabinde, insan DNA’sını bir apartmanın projesi ve muz DNA’sını da tek katlı bir meskenin projesi biçiminde düşünün. Meskenlerin her birinde bir sürü şey (su tesisatı, banyo, mutfak) epeyce benzeridir ama kesin eserler oldukça farklıdır. Beşerler ile muzlardan şempanzelere kadar neredeyse her şeyin farkı bu biçimde işler. Akılda tutulması gereken ikinci şey ise, DNA’nın kelam konusu proteinleri kodlayan bölgeleri olan genlerin, DNA’nızın sadece yüzde 2’sini meydana getirmesi. Bu özel deneyde bilim insanları, birinci olarak sıradan bir muz genomundaki genlerin dizilimlerini incelemişler. “Ardından bu DNA dizilimlerini kullanarak, kelam konuu genlerden yapılacak tüm proteinlerin amino asit dizilimini iddia ettik” diyen Brody,bu protein dizilimlerinin bir evraka yerleştirildiğini belirterek “Ardından birebir süreci bütün insan genlerinde tekrarladık” dedi. Bilim insanları daha sonra her bir muz geninden alınan protein dizilimini, insan genlerinin tümüyle karşılaştırdı. “Yazılım karşılaştırma yaparak, muz genlerindeki dizilimin insanlardaki her bir yeniden kadar benzediğini belirliyor” tabirlerini kullanan Brody, “Bu benzerlik derecesinin 0’dan yüzde 100’e kadar değişebilir. Yazlım, tesadüf yapıtı olamayacak kadar benzerlik taşıyan eşleşmeleri saklıyor” diye konuştu. Toplamda 4 milyonu aşkın karşılaştırma yapılmış ve iki genom ortasındaki en düzgün eşleşmelerin yaklaşık 7 bin tane olduğu bulundu. Akabinde, bu eşleşmelerin her birine dönük yüzdelik benzerlik puanının ortalaması çıkarıldımış. “Böylelikle, yüzde 40’lık bir sonuç elde ettik” diye konuşan Brody, şunları kaydetti: “Bu bedel, proteinler yani gen eserleri ortasındaki ortalama benzerliği temsil ediyor; genler ortasındaki değil.” Gen eserleri yahut proteinler, bir genin fonksiyon göstermesinden kaynaklanan biyokimyasal hususlar. “Elbette genomumuzda, muz genomunda tanınabilen bir karşılığı olmayan çok fazla gen vardır. Bunlar muzda da vardır.”Bu bilgiyi hazmetmek biraz sıkıntı geldiyse, sizin için biraz daha kolaylaştıralım. Bilim insanları aslında muz genlerinin hepsini almış ve bunları insan genleriyle teker teker karşılaştırmış. Buradan da bir benzerlik derecesi çıkarmışlar (eğer muzdaki bir gen beşerde bulunmadıysa, bu gen sayılmamış). Genlerimizin yaklaşık yüzde 60’ı, muz genomunda tanınabilen bir karşılığa sahip! Brody şöyle ekliyor: “Bu yüzde 60’lık kısmın kodladığı proteinler, insan proteininin amino asit dizilimini muzdaki karşılığıyla kıyasladığımızda çabucak hemen yüzde 40 tıpkı.”İnsan ve muz üzere böylesine farklı şeylerde bu kadar fazla genin benzeri olması şaşırtan gelebilir. Ancak aslında değil. Brody, “Eğer yaşamak için bizim ve bir muzun neler yaptığını düşünürseniz, oksijen tüketmek üzere birebir biçimde yaptığımız bir sürü şey olduğunu görürsünüz. Bu genlerin birçoğu, aslında hayatın temelini oluşturuyor” tabirlerini kullandı. Hepimiz akrabayızMünasebetiyle beşerler duydukları bu yüzdelik kısmı “DNA benzerliği” biçiminde söz etse de, araştırmada incelenen şey aslında gen eserlerinin benzerliği. “Fakat bu epey ufak bir hata” sözlerini kullanan Dr. Brody: “Buradan çıkarılan ana fikre nazaran bir muz, bir patates ve bir palmiye ağacıyla ortak taraflara sahibiz. Bu kısmı gerçek. Gen eserleri yahut DNA konusundaki hassas nokta ise bunun nasıl (hatalı şekilde) çeviri edileceğini görmenin güç olmaması.”Bu yüzden bir bilim insanı bir muzun DNA dizilimine bakar ve onu bir insanın DNA’sıyla karşılaştırırsa, dizilim uyuşmaz. Georgia Üniversitesinde biyoenformatik doktora öğrencisi olan Mike Frances, gönderdiği bir e-postada şöyle yazdı: “DNA’nızın yüzde 50’sini ebeveynlerinizle paylaşıyorsunuz. Lakin muzlar ile genlerimizin yaklaşık yüzde 50’sini paylaşıyoruz ki bu da DNA’mızın sadece yüzde 1 kadarı.”Daha evvel söylediğimiz üzere, genler DNA’mızın yalnızca yüzde 2’sini oluşturuyor. Pekala başka yüzde 98 nelerden meydana geliyor? DNA’nızın geri kalan yüzde sekizi, genleri düzenliyor (bir genin açılmasını mı yoksa kapanması mı gerektiği üzere şeyleri). Öteki yüzde 90’ın ise bilinmeyen fonksiyonlara yahut evrimde kaybolan fonksiyonlara sahip olduğu görülüyor. Francis, “DNA’nın bu bilinmeyen kısımları, yaygın olarak ‘çöp DNA’ biçiminde isimlendiriliyor zira hiçbir şey yapmadıkları düşünülüyor. Ben ‘Çöp DNA’ sözünü kullanmaktan çekiniyorum zira bu ‘çöpün’ aslında faaliyet gösterdiğini her yıl daha fazla fark ediyoruz üzere görünüyor” dedi. Beşerler DNA’larının büyük bir yüzdesini muzlarla paylaşmakla kalmıyor; yüzde 85’ini bir fareyle ve yüzde 61’ini de bir meyve sineğiyle paylaşıldığını anlatan Brody, “Evrimsel süreçte çok uzakta olmamıza karşın, hala ortak bir ceddin genomunda ortak bir imza bulabiliyoruz. Bunlar koruma edilmiş zira milyarlarca yıl evvel yaşayan bir canlının genomu, hücrelerin yaşayıp çoğalmasına yardımcı olan genler taşıyormuş. Bu birebir genler, bizde ve bitkilerde de korunuyor” diye konuştu. Francis, insanların DNA’larının yaklaşık yüzde 1’ini muhtemelen öteki meyvelerle de paylaştığını ekleyerek, “Bunun sebebi, Dünya’daki bütün hayatın yaklaşık 1,6 milyar yıl evvel ortaya çıkan tek bir hücreden evrimleşmiş olması” diyor. “Bir bakıma, hepimiz akrabayız!” tabirlerini kullandı.

Bir cevap yazın