Salı, Ocak 25Önemli Haberler
Shadow

Araştırmalara nazaran tez verilen kararın bedeli ağır oluyor

Bazıları seçim yapmadan evvel en ince detayına dek araştırıyor hatta kimi vakit bunda çoka kaçtığı da oluyor. Öte yandan, üzerinde hiç düşünmeden çabucak görüş belirten beşerler da var. Ruhbilimde bilişsel önyargı ismiyle bilinen bu düşünme biçimi, muhakkak bir zihinsel yanlışa yatkınlık olarak tanımlanıyor. Illinois Üniversitesi’nden Carmen Sanchez ile Michigan Üniversitesi’nden David Dunning tarafından yapılan bir araştırmanın sonuçları değişik: Üzerinde düşünmeden yargıya varmak, genelde kusur yapmaya yatkın daha geniş kapsamlı davranış ve fikir örüntülerinin sırf bir modülü. Akıl yürütme sürecinde düşünmeden yargıya varma eğiliminde olan şahıslar ağır bedeller ödemek durumunda kalabiliyor 600’ü aşkın kişinin katıldığı araştırmada, bu cins önyargılı davranışlar şizofrenlerde çok daha yaygın olduğundan, şizofrenlerle ilgili çalışmalarda uygulanan bir düşünme oyunundan yararlanıldı. Bu oyunda oyuncular iki gölde de balık tutan bir bireyle konuşturuluyor. Göllerin birinde balıkların birden fazla kırmızı iken, ötekinde griler çoğunlukta. Balıkçı balıkları birer birer fiyat ve lakin oyuncular balıkların hangi gölden tutulduğunu söyleyebildiklerinde avlanmaya son verir. Bu süreçte kimi oyuncuların karar vermeden evvel çok sayıda balık görmeleri gerekirken, çabucak karar verenler için bir iki balık görmenin kâfi olduğu görüldü.

SABIRSIZLAR İÇİN UMUT VAR

KOMPLO TEORİLERİNE YATKINLAR
Kumar oyununda da, şipşak karar verenlerin, kazanma olasılıkları daha yüksek olan argümanlara girmek yerine kazanma mümkünlüğü daha düşük seçeneklere “atlama” eğiliminde oldukları görüldü. Olaylara “atlama” eğiliminde olanlar birebir vakitte çok bir özgüven hissine da sahiptiler. Çabuk karar verenlerle vermeyenler ortasındaki niyet farklılıklarının sözel imtihanlarla ölçülen zekâ seviyesi ve kişilik farklılıkları hesaba katıldığında da geçerli olup olmadığını anlamaya çalışan araştırmacılar, farklılığın sadece verilen vazifelerin ivedilikle yerine getirilmesinden kaynaklanmadığını gördüler.

SİSTEM EKSİKLİĞİNDEN
Pekala, bu fikirsizce ortaya atılmanın arkasında yatan ne? Ruhbilimciler genelde iki düşünme çeşidi olduğunu öne sürüyorlar: Sistem 1 olarak isimlendirilen birincisi bir anda, zaten ve gayret harcamadan akla gelen fikirleri yansıtırken, Sistem 2, çözümleyici, ihtimamlı ve ölçüp biçilerek yapılan şuurlu ve gayret gerektiren akıl yürütme biçimini içeriyor. Çeşitli deneylerle iştirakçilerin reaksiyonlarını ne kadar ölçüp biçerek verdiklerini belirleyen araştırmacılar, hem ivedi karar verenlerin hem de enine uzunluğuna düşünenlerin otomatik Sistem 1 fikirlerinden eşit oranda etkilendiklerine, lakin sabırsızların sistem 2’den ötekiler kadar etkilenmediklerine şahit oldular. Düşünmeden verilen reaksiyonlar sonucunda oluşan zihinsel kirlenmelerin ve öteki önyargıların düzeltilmesine yardımcı olan Sistem 2’dir. İnsanların problemli inançları ve kusurlu akıl yürütmeleri genelde bu sistemin eksikliğiyle ilintilidir. Neyse ki, sabırsızlar için bir umut var. Araştırmacılar bu bireylerin önyargılarını maksat alan ve bilhassa de şizofreni araştırmalarında sıklıkla uygulanan biliş ötesi öğrenme çeşidinde (metabilişsel) eğitimlerin onların biraz daha enine uzunluğuna düşünerek reaksiyon vermelerine yardımcı olabileceğini belirtiyorlar.

Bir cevap yazın